Αναστροφή Αρθροπλαστική Ώμου: Πότε Ενδείκνυται & Αποκατάσταση

Η αναστροφή αρθροπλαστική ώμου (ή ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου, reverse shoulder arthroplasty) είναι μια επέμβαση αντικατάστασης της άρθρωσης που σχεδιάστηκε για ώμους στους οποίους ο στροφικός πέταλος δεν λειτουργεί πια. Απευθύνεται κυρίως σε ασθενείς με έντονο πόνο και αδυναμία να σηκώσουν το χέρι, όταν η φθορά του χόνδρου συνυπάρχει με μεγάλη, μη επιδιορθώσιμη ρήξη των τενόντων. Σε αυτούς τους ασθενείς μια κλασική αρθροπλαστική δεν θα απέδιδε, ενώ η ανάστροφη αρθροπλαστική μπορεί να αποκαταστήσει σε σημαντικό βαθμό τη λειτουργία και να ανακουφίσει από τον πόνο.

Τι είναι η αναστροφή αρθροπλαστική ώμου

Ο φυσιολογικός ώμος είναι μια άρθρωση «σφαίρας και κοτύλης»: η σφαιρική κεφαλή του βραχιονίου κινείται μέσα στη ρηχή ωμογλήνη της ωμοπλάτης. Τη σταθερότητα και την κίνηση την εξασφαλίζει σε μεγάλο βαθμό ο στροφικός πέταλος, μια ομάδα τενόντων που κρατά την κεφαλή κεντραρισμένη ενώ ο δελτοειδής μυς ανυψώνει το χέρι.

Στην αναστροφή αρθροπλαστική η ανατομία «αντιστρέφεται». Στην ωμογλήνη στερεώνεται μια μεταλλική ημισφαιρική επιφάνεια (γληνόσφαιρα), ενώ στο βραχιόνιο τοποθετείται ένα στέλεχος με κοίλο πολυαιθυλενικό ένθετο. Έτσι το κέντρο περιστροφής του ώμου μετακινείται προς τα μέσα και προς τα κάτω. Η αλλαγή αυτή τεντώνει τον δελτοειδή και αυξάνει τον μοχλοβραχίονά του, ώστε ο δελτοειδής να μπορεί να σηκώσει το χέρι χωρίς τη βοήθεια του στροφικού πετάλου. Με απλά λόγια, η πρόθεση δεν «διορθώνει» τους τένοντες· παρακάμπτει την ανάγκη τους.

Διαφορά από την ανατομική ολική αρθροπλαστική ώμου

Η ανατομική ολική αρθροπλαστική ώμου αναπαράγει το φυσιολογικό σχήμα της άρθρωσης: σφαίρα στο βραχιόνιο, κοίλη επιφάνεια στην ωμογλήνη. Για να λειτουργήσει σωστά χρειάζεται στροφικό πέταλο ακέραιο και λειτουργικό, γι’ αυτό είναι συνήθως η επιλογή για την πρωτοπαθή αρθρίτιδα με υγιείς τένοντες. Όταν ο στροφικός πέταλος έχει καταστραφεί, μια ανατομική πρόθεση τείνει να μετακινείται προς τα πάνω, να φθείρεται άνισα και να χαλαρώνει. Εκεί ακριβώς η ανάστροφη πρόθεση υπερέχει.

Πότε ενδείκνυται

Η συχνότερη ένδειξη είναι η αρθροπάθεια στροφικού πετάλου: μια μεγάλη, χρόνια ρήξη στροφικού πετάλου που δεν επιδιορθώθηκε ή δεν μπορεί πλέον να επιδιορθωθεί οδηγεί με τα χρόνια σε άνοδο της κεφαλής του βραχιονίου και σε φθορά της άρθρωσης. Ο ασθενής έχει πόνο, συχνά και τη νύχτα, και δυσκολεύεται ή αδυνατεί να σηκώσει το χέρι πάνω από το ύψος του ώμου.

Άλλες ενδείξεις είναι:

• Μαζική, μη επιδιορθώσιμη ρήξη του στροφικού πετάλου με σημαντική απώλεια της ενεργητικής ανύψωσης («ψευδοπαράλυση»), σε μεγαλύτερους ασθενείς, ακόμη και χωρίς προχωρημένη αρθρίτιδα.
• Σύνθετα κατάγματα κεφαλής βραχιονίου σε ηλικιωμένους, με πολλά κομμάτια και οστεοπορωτικό οστό, όταν η οστεοσύνθεση έχει μικρές πιθανότητες να πετύχει. Περισσότερα για τα κατάγματα αυτά θα βρείτε στη σελίδα για το κάταγμα της κεφαλής του βραχιονίου.
• Αποτυχία προηγούμενης αρθροπλαστικής, ανατομικής ή ημιαρθροπλαστικής, συνήθως λόγω ανεπάρκειας του στροφικού πετάλου ή αστάθειας.
• Αρθρίτιδα ώμου με σοβαρή οστική φθορά ή παραμόρφωση της ωμογλήνης, όπου μια ανατομική πρόθεση δεν μπορεί να στερεωθεί αξιόπιστα, καθώς και ορισμένες περιπτώσεις φλεγμονώδους αρθρίτιδας με κατεστραμμένους τένοντες.

Πότε δεν ενδείκνυται

Η ανάστροφη πρόθεση στηρίζεται εξ ολοκλήρου στον δελτοειδή. Αν ο δελτοειδής δεν λειτουργεί, για παράδειγμα λόγω βλάβης του μασχαλιαίου νεύρου, η επέμβαση δεν μπορεί να δώσει κίνηση. Αντένδειξη αποτελεί επίσης η ενεργή λοίμωξη στον ώμο ή σε άλλο σημείο του σώματος, καθώς και η πολύ μεγάλη απώλεια οστού στην ωμογλήνη που δεν επιτρέπει σταθερή στήριξη του εμφυτεύματος.

Σε νέους, πολύ δραστήριους ασθενείς με επιδιορθώσιμη ρήξη προτιμάται, όπου είναι εφικτό, η διατήρηση των δικών τους τενόντων, π.χ. με αρθροσκοπική συρραφή του στροφικού πετάλου. Η απόφαση λαμβάνει υπόψη την ηλικία, τις απαιτήσεις, την ποιότητα των τενόντων και την απεικόνιση, όχι μόνο μία παράμετρο.

Πώς γίνεται η επέμβαση

Η επέμβαση γίνεται συνήθως με γενική αναισθησία σε συνδυασμό με περιοχικό αποκλεισμό του βραχιονίου πλέγματος, που καλύπτει τον πόνο τις πρώτες ώρες μετά το χειρουργείο. Ο ασθενής τοποθετείται σε ημικαθιστή θέση. Η πιο συχνή προσπέλαση είναι μπροστά στον ώμο, ανάμεσα στον δελτοειδή και τον μείζονα θωρακικό, με τομή λίγων εκατοστών.

Αφαιρείται η φθαρμένη κεφαλή του βραχιονίου και προετοιμάζεται η ωμογλήνη. Στην ωμογλήνη στερεώνεται μια βάση με βίδες και πάνω της η γληνόσφαιρα· στο βραχιόνιο τοποθετείται το στέλεχος με το ένθετο. Ιδιαίτερη σημασία έχουν η θέση και η κλίση της γληνόσφαιρας και η σωστή τάση του δελτοειδή, γιατί από αυτές εξαρτώνται η σταθερότητα και η κίνηση. Σε σύνθετες περιπτώσεις ο σχεδιασμός γίνεται πριν από το χειρουργείο σε αξονική τομογραφία με τρισδιάστατη ανασύνθεση.

Η διάρκεια είναι συνήθως γύρω στις δύο ώρες. Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως 1 έως 3 ημέρες, ανάλογα με τη γενική κατάσταση και τον έλεγχο του πόνου. Οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται στο Metropolitan General ή στο Ερρίκος Ντυνάν.

Αποκατάσταση μετά την αναστροφή αρθροπλαστική ώμου

Μετά την επέμβαση ο βραχίονας στηρίζεται σε νάρθηκα ανάρτησης, συνήθως για 3 έως 6 εβδομάδες, ανάλογα με την ένδειξη. Μετά από κάταγμα ή όταν χρειάστηκε αποκατάσταση οστικών τεμαχίων, η ακινητοποίηση μπορεί να κρατήσει περισσότερο. Η αποκατάσταση προχωρά σε φάσεις:

• Εβδομάδες 0–6: προστασία της πρόθεσης. Κινήσεις του αγκώνα, του καρπού και των δακτύλων από την πρώτη ημέρα και ήπιες παθητικές ή υποβοηθούμενες κινήσεις του ώμου σύμφωνα με τις οδηγίες. Αποφεύγεται ο συνδυασμός έκτασης, προσαγωγής και έσω στροφής, δηλαδή το χέρι πίσω από την πλάτη, καθώς και η στήριξη με το χειρουργημένο χέρι για να σηκωθείτε από καρέκλα ή κρεβάτι.
• Εβδομάδες 6–12: αφαίρεση του νάρθηκα και σταδιακή ενεργητική κίνηση. Στόχος είναι να αρχίσει ο δελτοειδής να «μαθαίνει» τη νέα του λειτουργία. Ελαφριές καθημερινές δραστηριότητες μπροστά από το σώμα.
• Μήνες 3–6: ενδυνάμωση του δελτοειδή και των μυών γύρω από την ωμοπλάτη, βελτίωση αντοχής και συντονισμού. Οι περισσότεροι ασθενείς έχουν σε αυτό το διάστημα το μεγαλύτερο μέρος της βελτίωσης.

Η οδήγηση επιτρέπεται συνήθως όταν αφαιρεθεί ο νάρθηκας και έχετε ασφαλή έλεγχο του χεριού, γύρω στις 6 εβδομάδες. Η επιστροφή σε γραφειακή εργασία μπορεί να γίνει νωρίτερα, με το χέρι σε νάρθηκα, ενώ η χειρωνακτική εργασία χρειάζεται περισσότερο χρόνο. Η τελική λειτουργία συνεχίζει να βελτιώνεται έως και τον πρώτο χρόνο.

Αποτελέσματα: τι μπορείτε και τι όχι μετά

Ο πιο αξιόπιστος στόχος της ανάστροφης αρθροπλαστικής είναι η ανακούφιση από τον πόνο. Οι περισσότεροι ασθενείς αναφέρουν σημαντική μείωση του πόνου και καλύτερο ύπνο. Η ανύψωση του χεριού βελτιώνεται συνήθως αισθητά, ώστε να μπορείτε να φτάσετε σε ράφι, να χτενιστείτε ή να φάτε χωρίς να σκύβετε προς το χέρι.

Μπορείτε, κατά κανόνα, να επιστρέψετε σε καθημερινές δραστηριότητες, οδήγηση, ελαφριά κηπουρική, περπάτημα, ποδήλατο και ήπιο κολύμπι ή γκολφ, εφόσον το εγκρίνει ο θεράπων ιατρός. Πιο περιορισμένες παραμένουν συχνά οι στροφές του ώμου, ιδίως η έσω στροφή (π.χ. το χέρι πίσω στη μέση) και σε ορισμένους ασθενείς η έξω στροφή. Αποφεύγονται τα βαριά φορτία, οι επαναλαμβανόμενες άρσεις πάνω από το κεφάλι και τα αθλήματα επαφής ή πτώσεων, γιατί επιβαρύνουν την πρόθεση και αυξάνουν τον κίνδυνο εξαρθρήματος ή κατάγματος. Μελέτες με παρακολούθηση πάνω από μία δεκαετία δείχνουν καλή αντοχή των σύγχρονων εμφυτευμάτων, ωστόσο κάθε πρόθεση μπορεί να χρειαστεί κάποια στιγμή αναθεώρηση.

Πιθανές επιπλοκές και κίνδυνοι

Όπως κάθε αρθροπλαστική, έτσι και η αναστροφή αρθροπλαστική ώμου έχει κινδύνους, τους οποίους συζητάμε αναλυτικά πριν από την απόφαση:

• Εγκοπή της ωμοπλάτης (scapular notching): επαφή του ένθετου του βραχιονίου με το κάτω χείλος της ωμογλήνης, που φαίνεται στην ακτινογραφία. Συχνά δεν δίνει συμπτώματα· ο σωστός σχεδιασμός και η θέση της γληνόσφαιρας τη μειώνουν.
• Αστάθεια ή εξάρθρημα, κυρίως τις πρώτες εβδομάδες, γι’ αυτό οι περιορισμοί κινήσεων είναι σημαντικοί.
• Λοίμωξη, σπάνια αλλά σοβαρή, που μπορεί να απαιτήσει νέα επέμβαση.
• Κάταγμα του ακρωμίου ή της ωμοπλάτης λόγω της αυξημένης τάσης του δελτοειδή, περιπροθετικό κάταγμα, νευρική ερεθιστικότητα, αιμάτωμα και, μακροπρόθεσμα, χαλάρωση των εξαρτημάτων.

Προετοιμασία πριν από το χειρουργείο

Πριν από την επέμβαση χρειάζονται ακτινογραφίες και συνήθως αξονική τομογραφία για τον έλεγχο της ωμογλήνης. Μαγνητική τομογραφία ή νευρολογικός έλεγχος γίνονται όταν υπάρχει αμφιβολία για την κατάσταση των τενόντων ή τη λειτουργία του δελτοειδή. Ακολουθεί προεγχειρητικός έλεγχος, ρύθμιση σακχάρου και αρτηριακής πίεσης, οδηγίες για αντιπηκτικά και έλεγχος για εστίες λοίμωξης, όπως δόντια ή δέρμα. Η διακοπή του καπνίσματος βοηθά την επούλωση.

Στο σπίτι, οργανώστε τα πράγματα που χρησιμοποιείτε συχνά σε χαμηλό ύψος, προτιμήστε ρούχα που ανοίγουν μπροστά και ετοιμάστε μαξιλάρια για ύπνο σε ημικαθιστή θέση τις πρώτες εβδομάδες. Χρήσιμη είναι και η βοήθεια ενός οικείου προσώπου για τις πρώτες ημέρες.

Κόστος

Το κόστος μιας αναστροφής αρθροπλαστικής ώμου δεν είναι ενιαίο. Εξαρτάται από τον τύπο του εμφυτεύματος, την πολυπλοκότητα της περίπτωσης (π.χ. πρωτογενής επέμβαση, κάταγμα ή αναθεώρηση), την κλινική και τη διάρκεια νοσηλείας, την ασφαλιστική κάλυψη, δημόσια ή ιδιωτική, καθώς και από το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας που θα ακολουθήσει. Η ακριβής εκτίμηση γίνεται εξατομικευμένα στο ιατρείο, αφού εξεταστείτε και μελετηθεί η απεικόνιση.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)