Το κάταγμα κερκίδας στο μέσο του αντιβραχίου, μόνο του ή μαζί με κάταγμα ωλένης, είναι μια κάκωση που δεν αφορά μόνο το οστό. Επηρεάζει μια από τις πιο εξειδικευμένες κινήσεις του σώματος: την περιστροφή του αντιβραχίου, που χρειάζεστε για να γυρίσετε ένα κλειδί, να πιάσετε ένα πιάτο ή να δεχτείτε ρέστα στην παλάμη. Γι’ αυτό η θεραπεία στους ενήλικες διαφέρει ουσιαστικά από τα περισσότερα άλλα κατάγματα και απαιτεί ακριβή ανατομική αποκατάσταση.
Τι είναι το κάταγμα αντιβραχίου
Το αντιβράχιο αποτελείται από δύο οστά, την κερκίδα στην πλευρά του αντίχειρα και την ωλένη στην πλευρά του μικρού δαχτύλου. Κάταγμα αντιβραχίου ονομάζουμε το κάταγμα της διάφυσης, δηλαδή του μεσαίου τμήματος, του ενός ή και των δύο οστών.
Να ξεκαθαρίσουμε από την αρχή μια συχνή σύγχυση: όταν οι περισσότεροι λένε «έσπασα την κερκίδα», εννοούν συνήθως το κάταγμα του κάτω άκρου της κερκίδας, κοντά στον καρπό (το γνωστό κάταγμα Colles). Αυτό είναι διαφορετική κάκωση, με άλλη θεραπεία, και περιγράφεται αναλυτικά στη σελίδα για το κάταγμα πηχεοκαρπικής. Εδώ μιλάμε για τα κατάγματα στο σώμα του αντιβραχίου, ανάμεσα στον αγκώνα και τον καρπό.
Γιατί η ανατομία κάνει τη διαφορά
Η κερκίδα δεν είναι ευθύ οστό. Έχει ένα φυσικό τόξο που της επιτρέπει να περιστρέφεται γύρω από την ωλένη, η οποία μένει σχετικά σταθερή. Η κίνηση αυτή γίνεται σε δύο αρθρώσεις, την άνω κερκιδωλένια κοντά στον αγκώνα και την κάτω κερκιδωλένια στον καρπό, ενώ τα δύο οστά συνδέονται σε όλο το μήκος τους με τη μεσόστεο μεμβράνη. Όταν η παλάμη γυρίζει προς τα κάτω μιλάμε για πρηνισμό, όταν γυρίζει προς τα πάνω για υπτιασμό.
Στην πράξη το αντιβράχιο λειτουργεί σαν δακτύλιος. Αν σπάσει το ένα οστό και βραχυνθεί ή στραβώσει, κάπου αλλού ο δακτύλιος πρέπει να «ανοίξει», συνήθως σε μία από τις δύο κερκιδωλένιες αρθρώσεις. Και αν το οστό πωρωθεί με έστω λίγες μοίρες απόκλιση ή χαμένο το τόξο της κερκίδας, η περιστροφή του χεριού περιορίζεται μόνιμα.
Τύποι: από το κάταγμα κερκίδας στο Monteggia και το Galeazzi
Κάταγμα και των δύο οστών («both-bone»). Είναι το πιο συνηθισμένο κάταγμα αντιβραχίου στους ενήλικες και προκύπτει συνήθως από κάκωση υψηλής ενέργειας: τροχαίο, πτώση από ύψος, αθλητικό ατύχημα. Τα κατάγματα είναι σχεδόν πάντα παρεκτοπισμένα και ασταθή.
Μεμονωμένο κάταγμα ωλένης. Συχνά προκαλείται από άμεσο χτύπημα, για παράδειγμα όταν σηκώνουμε το χέρι για να προφυλαχτούμε. Αν η παρεκτόπιση είναι μικρή, μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς χειρουργείο.
Κάταγμα Monteggia. Κάταγμα της ωλένης, συνήθως στο άνω τρίτο, μαζί με εξάρθρημα της κεφαλής της κερκίδας στον αγκώνα. Το εξάρθρημα μπορεί εύκολα να διαφύγει αν η ακτινογραφία δεν περιλαμβάνει καλά τον αγκώνα, και ένα Monteggia που δεν αναγνωρίστηκε έγκαιρα είναι πολύ δυσκολότερο να αποκατασταθεί αργότερα.
Κάταγμα Galeazzi. Κάταγμα της κερκίδας, συνήθως στο κάτω τρίτο, μαζί με διαταραχή της κάτω κερκιδωλένιας άρθρωσης στον καρπό. Η κεφαλή της ωλένης γίνεται ασταθής και, αν δεν αντιμετωπιστεί, αφήνει πόνο και περιορισμό στην περιστροφή.
Κοντά στον αγκώνα, τα κατάγματα του ωλεκράνου και της κεφαλής της κερκίδας περιγράφονται στη σελίδα για το κάταγμα αγκώνα.
Συμπτώματα στο κάταγμα κερκίδας και ωλένης
Μετά την κάκωση υπάρχει έντονος πόνος στο αντιβράχιο, οίδημα και συχνά ορατή παραμόρφωση. Ο ασθενής στηρίζει το χέρι με το άλλο χέρι και δεν μπορεί να γυρίσει την παλάμη. Στο Monteggia ο πόνος μπορεί να εντοπίζεται και στον αγκώνα, ενώ στο Galeazzi στον καρπό, όπου μερικές φορές φαίνεται να προεξέχει η κεφαλή της ωλένης. Μούδιασμα στα δάχτυλα ή αδυναμία στην έκταση των δαχτύλων μπορεί να σημαίνει ερεθισμό νεύρου.
Διάγνωση
Η εξέταση περιλαμβάνει έλεγχο της κυκλοφορίας, των νεύρων και του δέρματος, γιατί ένα ανοιχτό κάταγμα χρειάζεται επείγουσα χειρουργική αντιμετώπιση. Οι ακτινογραφίες πρέπει να δείχνουν ολόκληρο το αντιβράχιο μαζί με τον αγκώνα και τον καρπό, ώστε να μη διαφύγει ένα εξάρθρημα. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως σε αμφιβολία για την κάτω κερκιδωλένια άρθρωση, βοηθά η αξονική τομογραφία.
Σύνδρομο διαμερίσματος: σημάδι κινδύνου
Οι μύες του αντιβραχίου βρίσκονται μέσα σε κλειστά διαμερίσματα από ανελαστική περιτονία. Μετά από κάταγμα, ή και μετά από το χειρουργείο, το οίδημα μπορεί να αυξήσει την πίεση τόσο, ώστε να διακοπεί η αιμάτωση των μυών και των νεύρων. Τα προειδοποιητικά σημάδια είναι ο πόνος που είναι δυσανάλογα έντονος και δεν υποχωρεί με παυσίπονα, ο πόνος όταν τεντώνονται παθητικά τα δάχτυλα και η αίσθηση σφιχτού, «πετρωμένου» αντιβραχίου. Πρόκειται για επείγουσα κατάσταση που αντιμετωπίζεται με άμεση διάνοιξη της περιτονίας (fasciotomy). Αν έχετε γύψο ή νάρθηκα και ο πόνος αυξάνεται αντί να μειώνεται, επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό σας.
Συντηρητική θεραπεία
Στα παιδιά τα περισσότερα κατάγματα αντιβραχίου αντιμετωπίζονται συντηρητικά. Το περιόστεο είναι παχύ, η πώρωση γρήγορη και το οστό έχει μεγάλη ικανότητα αναδιαμόρφωσης, ιδίως στις μικρές ηλικίες. Γίνεται κλειστή ανάταξη, συνήθως με μέθη ή γενική αναισθησία, και τοποθετείται γύψος πάνω από τον αγκώνα για περίπου 6 εβδομάδες, με τακτικό ακτινολογικό έλεγχο. Σε ασταθή κατάγματα ή σε μεγαλύτερα παιδιά χρησιμοποιούνται λεπτοί ελαστικοί ενδομυελικοί ήλοι μέσα από μικρές τομές. Περισσότερα θα βρείτε στη σελίδα για τα κατάγματα στην παιδική ηλικία.
Στους ενήλικες η συντηρητική θεραπεία έχει περιορισμένη θέση: κυρίως στο μεμονωμένο κάταγμα ωλένης με μικρή παρεκτόπιση και γωνίωση, που αντιμετωπίζεται με λειτουργικό νάρθηκα ή κηδεμόνα και πρώιμη κίνηση. Αντίθετα, ένα παρεκτοπισμένο κάταγμα κερκίδας στη διάφυση σπάνια αντιμετωπίζεται με γύψο σε ενήλικα, γιατί συχνά συνοδεύεται από αστάθεια στην κάτω κερκιδωλένια άρθρωση.
Χειρουργική θεραπεία: οστεοσύνθεση με πλάκα
Στους ενήλικες, το κάταγμα κερκίδας της διάφυσης, το κάταγμα και των δύο οστών, το Monteggia και το Galeazzi αντιμετωπίζονται σχεδόν πάντα χειρουργικά. Ο λόγος είναι απλός: ο γύψος δεν μπορεί να κρατήσει με ακρίβεια το μήκος, την ευθυγράμμιση και το τόξο της κερκίδας, ενώ μία ή δύο μοίρες απόκλισης αρκούν για να χαθεί μέρος της περιστροφής. Επιπλέον, η ακινητοποίηση του αγκώνα και του καρπού για δύο μήνες σε έναν ενήλικα οδηγεί συχνά σε δυσκαμψία.
Η καθιερωμένη μέθοδος είναι η οστεοσύνθεση με πλάκα και βίδες. Από χωριστή τομή για κάθε οστό, τα κατάγματα ανατάσσονται ανατομικά και σταθεροποιούνται με πλάκα συμπίεσης, που επιτρέπει άμεση κίνηση. Στο Monteggia, η ακριβής αποκατάσταση της ωλένης συνήθως επαναφέρει και την κεφαλή της κερκίδας στη θέση της. Στο Galeazzi, μετά τη σταθεροποίηση της κερκίδας ελέγχεται η κάτω κερκιδωλένια άρθρωση· αν παραμένει ασταθής, σταθεροποιείται προσωρινά με βελόνα ή αποκαθίσταται η βλάβη των συνδέσμων της.
Η επέμβαση γίνεται με γενική αναισθησία ή με block του βραχιονίου πλέγματος και διαρκεί συνήθως 1,5 έως 2,5 ώρες. Η νοσηλεία είναι συνήθως μία ημέρα.
Αποκατάσταση
Μετά από σταθερή οστεοσύνθεση, το χέρι μένει σε μαλακό νάρθηκα για λίγες ημέρες, κυρίως για τον πόνο και το οίδημα. Ακολουθεί:
- Εβδομάδες 1-2: ασκήσεις δαχτύλων, αγκώνα και καρπού, ήπιες ασκήσεις πρηνισμού και υπτιασμού, ανύψωση του χεριού.
- Εβδομάδες 2-6: χρήση του χεριού σε ελαφριές καθημερινές δραστηριότητες, χωρίς να σηκώνετε βάρος πάνω από ένα ποτήρι νερό ή ένα φλιτζάνι.
- Εβδομάδες 6-12: σταδιακή ενδυνάμωση, ανάλογα με την ακτινολογική πώρωση.
Η διάφυση του αντιβραχίου πωρώνεται πιο αργά από το κάτω άκρο της κερκίδας· στους ενήλικες η πλήρης πώρωση χρειάζεται συνήθως 10 έως 12 εβδομάδες ή και περισσότερο. Στην εργασία γραφείου επιστρέφετε συνήθως σε 2 έως 3 εβδομάδες. Οδήγηση συνήθως μετά από 4 έως 6 εβδομάδες, όταν μπορείτε να χειριστείτε με ασφάλεια το τιμόνι. Βαριά χειρωνακτική εργασία και αθλήματα επαφής απαιτούν συνήθως 3 έως 4 μήνες. Η φυσικοθεραπεία επικεντρώνεται στην περιστροφή, που είναι και η κίνηση που επανέρχεται πιο αργά.
Επιπλοκές και κίνδυνοι
Με σύγχρονη τεχνική τα αποτελέσματα είναι καλά και οι περισσότεροι ασθενείς ανακτούν λειτουργική περιστροφή. Πιθανές επιπλοκές είναι η λοίμωξη, η καθυστερημένη πώρωση ή η ψευδάρθρωση, ο τραυματισμός νεύρου (κυρίως του οπίσθιου μεσόστεου κλάδου, που ελέγχει την έκταση των δαχτύλων), η μόνιμη απώλεια μέρους της περιστροφής και η συνοστέωση, δηλαδή η οστική «γέφυρα» ανάμεσα σε κερκίδα και ωλένη, που μπλοκάρει την περιστροφή. Ο κίνδυνος συνοστέωσης είναι μεγαλύτερος σε κακώσεις υψηλής ενέργειας και σε κατάγματα και των δύο οστών στο ίδιο ύψος.
Οι πλάκες συνήθως δεν αφαιρούνται. Αν αφαιρεθούν, το οστό χρειάζεται μερικούς μήνες προστασίας, γιατί υπάρχει κίνδυνος επανακατάγματος.
Πρόληψη
Τα περισσότερα κατάγματα αντιβραχίου οφείλονται σε ατυχήματα που δεν προλαμβάνονται εύκολα. Προστατευτικά σε αθλήματα όπως το πατίνι και το snowboard μειώνουν τον κίνδυνο κακώσεων στο χέρι. Στους ηλικιωμένους, η διάγνωση και θεραπεία της οστεοπόρωσης μειώνει τον κίνδυνο κατάγματος από απλές πτώσεις.
Κόστος
Το κόστος εξαρτάται από το αν η θεραπεία είναι συντηρητική ή χειρουργική, από το αν χρειάζεται σταθεροποίηση ενός ή δύο οστών και από τα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν, από την κλινική και τη διάρκεια νοσηλείας, από την ασφαλιστική σας κάλυψη και από το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας. Η εκτίμηση γίνεται εξατομικευμένα στο ιατρείο, αφού αξιολογηθούν η κλινική εικόνα και οι ακτινογραφίες.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Γιατί χρειάζομαι χειρουργείο, ενώ ένας γνωστός μου με κάταγμα κερκίδας έβαλε μόνο γύψο;
Πιθανότατα είχε κάταγμα στο κάτω άκρο της κερκίδας, κοντά στον καρπό, ή ήταν παιδί. Στη διάφυση του αντιβραχίου ενός ενήλικα, ο γύψος δεν μπορεί να κρατήσει την ακριβή θέση των οστών και το αποτέλεσμα είναι συχνά απώλεια περιστροφής. Η οστεοσύνθεση με πλάκα προσφέρει προβλέψιμο αποτέλεσμα και επιτρέπει άμεση κίνηση.
Πόσο διαρκεί η πώρωση;
Στους ενήλικες, το κάταγμα της διάφυσης της κερκίδας ή της ωλένης πωρώνεται συνήθως σε 10 έως 12 εβδομάδες. Αυτό δεν σημαίνει ότι το χέρι μένει ακίνητο: μετά την οστεοσύνθεση ξεκινάτε κίνηση μέσα στις πρώτες ημέρες και ελαφριά χρήση στις πρώτες εβδομάδες. Στα παιδιά η πώρωση είναι πολύ ταχύτερη.
Θα χτυπάει η πλάκα στους μεταλλικούς ανιχνευτές;
Οι πλάκες τιτανίου ή ανοξείδωτου χάλυβα σπάνια ενεργοποιούν τους ανιχνευτές στα αεροδρόμια, και όταν συμβεί, αρκεί μια απλή εξήγηση. Δεν χρειάζεται ειδική βεβαίωση. Επίσης, τα σύγχρονα υλικά οστεοσύνθεσης δεν αποκλείουν τη μαγνητική τομογραφία, αρκεί να ενημερώνετε πάντα το προσωπικό του διαγνωστικού κέντρου ότι έχετε μεταλλικό εμφύτευμα.
Πονάει το χειρουργείο;
Κατά τη διάρκεια της επέμβασης δεν νιώθετε τίποτα. Το block του βραχιονίου πλέγματος συνήθως καλύπτει και τις πρώτες ώρες μετά. Τις πρώτες ημέρες ο πόνος ελέγχεται με απλά παυσίπονα, ανύψωση και πάγο. Ένας πόνος που αυξάνεται αντί να μειώνεται πρέπει να αναφερθεί αμέσως.
Θα ξαναγυρίσω την παλάμη μου κανονικά;
Οι περισσότεροι ασθενείς ανακτούν περιστροφή επαρκή για όλες τις καθημερινές δραστηριότητες. Μια μικρή απώλεια στις ακραίες μοίρες είναι πιθανή, ιδίως μετά από σοβαρές κακώσεις. Η ακριβής ανάταξη στο χειρουργείο και η συνέπεια στις ασκήσεις περιστροφής είναι οι δύο παράγοντες που κάνουν τη μεγαλύτερη διαφορά.
Το παιδί μου έσπασε και τα δύο οστά. Χρειάζεται χειρουργείο;
Συνήθως όχι. Τα περισσότερα κατάγματα αντιβραχίου στα παιδιά ανατάσσονται κλειστά και κρατιούνται με γύψο, γιατί το οστό τους αναδιαμορφώνεται. Χειρουργείο χρειάζεται όταν το κάταγμα δεν κρατιέται στη θέση του, σε μεγαλύτερα παιδιά κοντά στην εφηβεία ή σε ανοιχτά κατάγματα, και τότε γίνεται συνήθως με ελαστικούς ενδομυελικούς ήλους.
