Σύνδρομο Πρόσκρουσης Ισχίου (FAI): Συμπτώματα & Θεραπεία

Το σύνδρομο πρόσκρουσης ισχίου, ή μηροκοτυλιαία πρόσκρουση (Femoroacetabular Impingement, FAI), είναι μια από τις συχνότερες αιτίες πόνου στη βουβωνική περιοχή σε νέους και δραστήριους ανθρώπους. Οφείλεται σε μια μικρή διαφορά στο σχήμα της κεφαλής του μηριαίου ή της κοτύλης, που κάνει τα δύο οστά να «χτυπούν» μεταξύ τους στις βαθιές κινήσεις του ισχίου. Με τον χρόνο αυτή η επαφή μπορεί να τραυματίσει τον επιχείλιο χόνδρο και τον αρθρικό χόνδρο. Η σωστή διάγνωση έχει σημασία, γιατί ο πόνος συχνά αποδίδεται για μήνες σε «τράβηγμα» ή σε προσαγωγούς.

Τι είναι το σύνδρομο πρόσκρουσης ισχίου

Το ισχίο είναι άρθρωση τύπου σφαίρας-κοτύλης. Η στρογγυλή κεφαλή του μηριαίου κινείται μέσα στην κοτύλη της λεκάνης, η οποία περιβάλλεται από έναν δακτύλιο ινοχόνδρου, τον επιχείλιο χόνδρο, που βαθαίνει την άρθρωση και τη σφραγίζει. Στη μηροκοτυλιαία πρόσκρουση, η σφαιρικότητα ή η κάλυψη δεν είναι φυσιολογική και ο αυχένας του μηριαίου ακουμπά νωρίτερα από το κανονικό στο χείλος της κοτύλης. Διακρίνουμε τρεις μορφές:

• Cam: η μετάβαση από την κεφαλή στον αυχένα του μηριαίου δεν είναι ομαλή, αλλά έχει ένα οστικό «εξόγκωμα». Όταν το ισχίο λυγίζει και στρίβει, αυτό το τμήμα μπαίνει μέσα στην κοτύλη και ασκεί διατμητικές δυνάμεις στον χόνδρο, αποκολλώντας τον από το οστό. Είναι συχνότερη σε νέους άνδρες αθλητές.
• Pincer: η κοτύλη καλύπτει υπερβολικά την κεφαλή, είτε επειδή είναι βαθιά είτε επειδή είναι στραμμένη προς τα πίσω (ανάστροφη). Εδώ το χείλος της κοτύλης πιέζει τον επιχείλιο χόνδρο. Εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες μέσης ηλικίας.
• Μικτή μορφή: συνδυασμός cam και pincer, που είναι και η πιο συχνή στην πράξη.

Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι μορφολογία cam ή pincer βρίσκεται και σε πολλούς ανθρώπους χωρίς κανένα σύμπτωμα. Γι’ αυτό μιλάμε για σύνδρομο πρόσκρουσης ισχίου μόνο όταν συνυπάρχουν τα συμπτώματα, τα κλινικά ευρήματα και τα απεικονιστικά ευρήματα.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Η μορφολογία cam φαίνεται ότι αναπτύσσεται κυρίως στην εφηβεία, όσο ο αυξητικός χόνδρος του μηριαίου είναι ακόμη ανοιχτός. Η έντονη αθλητική φόρτιση σε αυτή την ηλικία συνδέεται με μεγαλύτερη συχνότητα. Γι’ αυτό το FAI είναι συχνό σε αθλητές ποδοσφαίρου, χόκεϊ, πολεμικών τεχνών, μπαλέτου και άλλων αθλημάτων με βαθιά κάμψη και στροφές του ισχίου. Η γενετική προδιάθεση παίζει επίσης ρόλο. Παλαιότερες παθήσεις του ισχίου στην παιδική ηλικία μπορούν να αφήσουν παρόμοια παραμόρφωση.

Συμπτώματα

Το κύριο σύμπτωμα είναι ο πόνος στη βουβωνική περιοχή, βαθιά στο ισχίο. Πολλοί ασθενείς τον δείχνουν πιάνοντας το πλάι του ισχίου με τον αντίχειρα και τον δείκτη σε σχήμα «C». Ο πόνος εμφανίζεται ή επιδεινώνεται:

• όταν κάθεστε για πολλή ώρα, ιδίως σε χαμηλή καρέκλα ή στο αυτοκίνητο,
• όταν μπαίνετε ή βγαίνετε από το αυτοκίνητο,
• στις στροφές και στις αλλαγές κατεύθυνσης,
• στο σκύψιμο, στο βαθύ κάθισμα και μετά από άθληση.

Όταν υπάρχει ρήξη του επιχείλιου χόνδρου, μπορεί να νιώθετε «κλικ», μπλοκάρισμα ή αίσθημα ότι κάτι «πιάνει» μέσα στην άρθρωση. Συχνά μειώνεται και η εσωτερική στροφή του ισχίου.

Ο πόνος στο ισχίο δεν οφείλεται πάντα στην άρθρωση. Ο πόνος στην έξω πλευρά παραπέμπει συχνότερα σε τροχαντηρίτιδα, ενώ ο πόνος που κατεβαίνει από τη μέση και τον γλουτό μπορεί να είναι ισχιαλγία. Η διάκριση γίνεται με προσεκτική εξέταση.

Διάγνωση

Κλινική εξέταση. Η πιο χρήσιμη δοκιμασία είναι το FADIR test: ο γιατρός λυγίζει το ισχίο στις 90 μοίρες και το φέρνει σε προσαγωγή και έσω στροφή. Αν αναπαράγεται ο γνωστός σας πόνος στη βουβωνική περιοχή, η δοκιμασία θεωρείται θετική. Είναι ευαίσθητη, αλλά όχι ειδική, γι’ αυτό αξιολογείται μαζί με το ιστορικό και τις εξετάσεις. Εξετάζονται επίσης το εύρος κίνησης, η μέση, οι προσαγωγοί και οι κοιλιακοί.

Ακτινογραφίες. Μια ακτινογραφία λεκάνης και μια ειδική πλάγια λήψη του ισχίου δείχνουν τη μορφολογία cam ή pincer, τη γωνία κάλυψης της κοτύλης και, κυρίως, αν υπάρχει ήδη στένωση του μεσάρθριου διαστήματος, δηλαδή αρθρίτιδα. Αυτό είναι το πιο κρίσιμο στοιχείο για την επιλογή της θεραπείας.

Μαγνητική τομογραφία ή μαγνητική αρθρογραφία. Δείχνει τον επιχείλιο χόνδρο, τον αρθρικό χόνδρο και το οστό. Στη μαγνητική αρθρογραφία εγχέεται σκιαγραφικό μέσα στην άρθρωση, κάτι που βελτιώνει την απεικόνιση μιας ρήξης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αξονική τομογραφία βοηθά στον τρισδιάστατο σχεδιασμό της επέμβασης. Μια έγχυση τοπικού αναισθητικού μέσα στην άρθρωση μπορεί να επιβεβαιώσει ότι ο πόνος προέρχεται πράγματι από το ισχίο.

Συντηρητική θεραπεία

Για τους περισσότερους ασθενείς η θεραπεία ξεκινά συντηρητικά, με ένα οργανωμένο πρόγραμμα διάρκειας τουλάχιστον 3 μηνών:

• Τροποποίηση δραστηριοτήτων: αποφυγή της βαθιάς κάμψης και των στροφών που προκαλούν πόνο, πιο ψηλό κάθισμα, αλλαγές στην προπόνηση.
• Φυσικοθεραπεία: ενδυνάμωση των γλουτιαίων και του κορμού, βελτίωση του ελέγχου της λεκάνης και της κίνησης. Στόχος δεν είναι να «τεντωθεί» βίαια το ισχίο, κάτι που μπορεί να επιδεινώσει την πρόσκρουση.
• Αντιφλεγμονώδη για σύντομα διαστήματα στις εξάρσεις.
• Έγχυση μέσα στην άρθρωση, συνήθως κορτικοστεροειδούς με τοπικό αναισθητικό, υπό απεικονιστική καθοδήγηση. Έχει διαγνωστική αξία και μπορεί να δώσει ανακούφιση για αρκετό διάστημα.

Ένα σύνδρομο πρόσκρουσης ισχίου με ήπια συμπτώματα μπορεί να ελεγχθεί επαρκώς με αυτά τα μέτρα, χωρίς χειρουργείο.

Αρθροσκόπηση ισχίου

Όταν τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη συντηρητική θεραπεία, η απεικόνιση δείχνει σαφή μορφολογία πρόσκρουσης και, κυρίως, ο χόνδρος της άρθρωσης είναι ακόμη σε καλή κατάσταση, η αρθροσκόπηση ισχίου είναι η θεραπεία εκλογής.

Η επέμβαση γίνεται με γενική ή ραχιαία αναισθησία, σε ειδικό χειρουργικό τραπέζι που ασκεί ελεγχόμενη έλξη στο πόδι, ώστε να ανοίξει λίγο η άρθρωση. Μέσα από δύο ή τρεις μικρές τομές εισάγονται η κάμερα και τα εργαλεία, με τη βοήθεια ακτινοσκόπησης. Κατά την επέμβαση:

• Οστεοπλαστική του μηριαίου: αφαιρείται το οστικό «εξόγκωμα» cam, ώστε η μετάβαση κεφαλής-αυχένα να γίνει ομαλή.
• Διόρθωση του χείλους της κοτύλης: στην πρόσκρουση pincer αφαιρείται η περίσσεια οστού από το χείλος.
• Συρραφή του επιχείλιου χόνδρου: ο σκισμένος επιχείλιος επανακαθηλώνεται στο οστό με μικρές άγκυρες, ώστε να αποκατασταθεί η σφράγιση της άρθρωσης. Όταν δεν είναι επιδιορθώσιμος, καθαρίζεται ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ανακατασκευάζεται.

Η επέμβαση διαρκεί συνήθως 1,5 έως 2,5 ώρες. Η νοσηλεία είναι συνήθως μία ημέρα ή και αυθημερόν έξοδος.

Η αρθροσκόπηση δεν ενδείκνυται όταν υπάρχει ήδη προχωρημένη φθορά. Σε αυτή την περίπτωση τα αποτελέσματα είναι φτωχά και η θεραπεία εξετάζεται στο πλαίσιο της οστεοαρθρίτιδας ισχίου.

Αποκατάσταση

• Εβδομάδες 0-3: βάδισμα με πατερίτσες και μερική φόρτιση, στατικό ποδήλατο χωρίς αντίσταση από τις πρώτες ημέρες, ήπιες ασκήσεις κινητικότητας. Αποφεύγεται η βαθιά κάμψη.
• Εβδομάδες 4-8: πλήρης φόρτιση, ενδυνάμωση γλουτιαίων και κορμού, κολύμβηση.
• Μήνες 3-6: σταδιακό τρέξιμο συνήθως μετά τον 3ο μήνα, αθλητικές ασκήσεις, επιστροφή σε αθλήματα με στροφές συνήθως σε 4 έως 6 μήνες.

Στην εργασία γραφείου οι περισσότεροι επιστρέφουν σε 1 έως 3 εβδομάδες, με προσοχή στην παρατεταμένη καθιστή θέση. Οδήγηση συνήθως σε 2 έως 4 εβδομάδες, αργότερα αν χειρουργήθηκε το δεξί ισχίο.

Επιπλοκές και κίνδυνοι

Οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες. Η έλξη μπορεί να προκαλέσει προσωρινό μούδιασμα στην περιοχή του περινέου ή στην έξω επιφάνεια του μηρού, που συνήθως υποχωρεί σε λίγες εβδομάδες. Άλλοι πιθανοί κίνδυνοι είναι η ετερότοπη οστεοποίηση, οι συμφύσεις, η θρόμβωση, η υπολειπόμενη πρόσκρουση και, πολύ σπάνια, το κάταγμα του αυχένα αν αφαιρεθεί υπερβολικό οστό. Σε ένα μέρος των ασθενών τα συμπτώματα δεν υποχωρούν πλήρως, ιδίως όταν υπάρχει ήδη βλάβη χόνδρου.

Σύνδρομο πρόσκρουσης ισχίου και οστεοαρθρίτιδα

Η μηροκοτυλιαία πρόσκρουση θεωρείται μία από τις αιτίες της πρώιμης οστεοαρθρίτιδας του ισχίου, γιατί η επαναλαμβανόμενη πρόσκρουση φθείρει τον χόνδρο. Δεν έχει όμως αποδειχθεί ότι η αρθροσκόπηση προλαμβάνει την αρθρίτιδα σε βάθος χρόνου· ο κύριος στόχος της είναι η ανακούφιση από τον πόνο και η βελτίωση της λειτουργίας. Όταν η φθορά έχει προχωρήσει, η λύση είναι η ολική αρθροπλαστική ισχίου, που σήμερα, με την πρόσθια προσπέλαση ASI, επιτρέπει γρήγορη αποκατάσταση ακόμη και σε νεότερους ασθενείς.

Κόστος

Το κόστος διαφέρει ανάλογα με το αν η αντιμετώπιση είναι συντηρητική ή χειρουργική. Στη συντηρητική θεραπεία περιλαμβάνονται οι εξετάσεις, η φυσικοθεραπεία και πιθανώς μια καθοδηγούμενη έγχυση. Αν χρειαστεί αρθροσκόπηση ισχίου, το κόστος εξαρτάται από τις πράξεις που θα γίνουν (οστεοπλαστική, συρραφή επιχείλιου), τα υλικά, την κλινική και την ασφαλιστική σας κάλυψη. Η εκτίμηση γίνεται εξατομικευμένα στο ιατρείο.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)