Το κάταγμα αγκώνα είναι από τις κακώσεις που χρειάζονται προσοχή όχι μόνο στο πώς θα κολλήσει το οστό, αλλά κυρίως στο πώς θα κινείται η άρθρωση μετά. Ο αγκώνας είναι μια μικρή, πολύπλοκη άρθρωση που «σκληραίνει» εύκολα, και η ακινητοποίηση που σε άλλα σημεία του σώματος είναι ακίνδυνη, εδώ μπορεί να αφήσει μόνιμη απώλεια κίνησης. Γι’ αυτό η θεραπεία σχεδιάζεται από την αρχή με στόχο μια σταθερή άρθρωση που μπορεί να αρχίσει να κινείται όσο το δυνατόν νωρίτερα.
Τι είναι το κάταγμα αγκώνα και ποιοι είναι οι τύποι του
Ο αγκώνας σχηματίζεται από τρία οστά: το κάτω άκρο του βραχιονίου, το άνω άκρο της ωλένης (με την προεξοχή του ωλεκράνου, αυτό που ακουμπάμε στο τραπέζι) και την κεφαλή της κερκίδας. Η άρθρωση επιτρέπει δύο διαφορετικές κινήσεις: την κάμψη-έκταση και την περιστροφή του αντιβραχίου, δηλαδή το γύρισμα της παλάμης προς τα πάνω και προς τα κάτω. Ανάλογα με το οστό που σπάει, μιλάμε για διαφορετικούς τύπους κατάγματος.
Κάταγμα ωλεκράνου. Συνήθως προκαλείται από πτώση πάνω στον λυγισμένο αγκώνα ή από την απότομη έλξη του τρικεφάλου. Επειδή ο τρικέφαλος τραβάει το σπασμένο κομμάτι προς τα πάνω, τα περισσότερα κατάγματα ωλεκράνου παρεκτοπίζονται και ο ασθενής δεν μπορεί να τεντώσει ενεργητικά τον αγκώνα.
Κάταγμα κεφαλής κερκίδας. Είναι το συχνότερο κάταγμα του αγκώνα στους ενήλικες και προκύπτει τυπικά από πτώση με τεντωμένο χέρι. Ταξινομείται κατά Mason:
- Τύπος I: κάταγμα χωρίς ουσιαστική παρεκτόπιση (κάτω από 2 χιλιοστά), χωρίς μηχανικό εμπόδιο στην περιστροφή.
- Τύπος II: μέρος της κεφαλής έχει μετακινηθεί περισσότερο από 2 χιλιοστά ή εμποδίζει την περιστροφή του αντιβραχίου.
- Τύπος III: πολυτεμαχιακό κάταγμα όλης της κεφαλής.
Όταν το κάταγμα της κεφαλής κερκίδας συνοδεύεται από εξάρθρημα του αγκώνα, πρόκειται για σοβαρότερη κάκωση, που συχνά περιλαμβάνει και κάταγμα της κορωνοειδούς απόφυσης και ρήξεις συνδέσμων. Αυτός ο συνδυασμός αντιμετωπίζεται σχεδόν πάντα χειρουργικά.
Κατάγματα του κάτω άκρου του βραχιονίου. Στους ενήλικες είναι λιγότερο συχνά και συνήθως απαιτούν χειρουργική αποκατάσταση. Περισσότερα για το υπόλοιπο οστό θα βρείτε στη σελίδα για το κάταγμα βραχιονίου.
Κάταγμα αγκώνα σε παιδιά: τα υπερκονδύλια κατάγματα
Στα παιδιά, κυρίως μεταξύ 5 και 8 ετών, ο συχνότερος τύπος είναι το υπερκονδύλιο κάταγμα, λίγο πάνω από την άρθρωση, μετά από πτώση με τεντωμένο χέρι από κούνια, τραμπολίνο ή δέντρο. Τα κατάγματα χωρίς παρεκτόπιση αντιμετωπίζονται με νάρθηκα ή γύψο για περίπου τρεις εβδομάδες. Τα παρεκτοπισμένα χρειάζονται ανάταξη υπό γενική αναισθησία και σταθεροποίηση με λεπτές βελόνες (Kirschner) μέσα από το δέρμα, που αφαιρούνται στο ιατρείο μετά από λίγες εβδομάδες.
Σε αυτά τα κατάγματα ελέγχουμε πάντα προσεκτικά την κυκλοφορία του χεριού και τη λειτουργία των νεύρων, γιατί η βραχιόνιος αρτηρία και τα νεύρα περνούν ακριβώς δίπλα στο σημείο της κάκωσης. Αντίθετα με τους ενήλικες, τα παιδιά σπάνια μένουν με δυσκαμψία. Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στη σελίδα για τα κατάγματα στην παιδική ηλικία.
Συμπτώματα
Μετά την πτώση ο αγκώνας πονάει έντονα, πρήζεται γρήγορα και συχνά εμφανίζεται μώλωπας τις επόμενες ημέρες. Ο ασθενής κρατάει το χέρι λυγισμένο, κοντά στο σώμα, και αποφεύγει κάθε κίνηση. Στο κάταγμα ωλεκράνου η ενεργητική έκταση του αγκώνα συνήθως χάνεται. Στο κάταγμα κεφαλής κερκίδας ο πόνος εντοπίζεται στην έξω πλευρά και επιδεινώνεται όταν προσπαθείτε να γυρίσετε την παλάμη.
Χρειάζεστε άμεση εκτίμηση αν ο αγκώνας είναι εμφανώς παραμορφωμένος, αν υπάρχει τραύμα πάνω από το κάταγμα, ή αν νιώθετε μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή κρύο στα δάχτυλα.
Διάγνωση
Η κλινική εξέταση εστιάζει στο πού ακριβώς πονάει, στο εύρος κίνησης, στη σταθερότητα και στην κατάσταση των νεύρων και της κυκλοφορίας. Εξετάζουμε πάντα και τον καρπό, γιατί μια κάκωση στον αγκώνα μπορεί να συνοδεύεται από κάκωση στο άλλο άκρο του αντιβραχίου, όπως συμβαίνει στα κατάγματα αντιβραχίου τύπου Monteggia.
Οι ακτινογραφίες σε δύο λήψεις είναι η βασική εξέταση. Μερικές φορές το κάταγμα δεν φαίνεται καθαρά και το μόνο εύρημα είναι η αιμάρθρωση, που μετατοπίζει τα λίπη γύρω από την άρθρωση. Η αξονική τομογραφία βοηθά σε πολυτεμαχιακά κατάγματα και στον σχεδιασμό του χειρουργείου. Στα κατάγματα κεφαλής κερκίδας μπορεί να γίνει παρακέντηση της αιμάρθρωσης και έγχυση τοπικού αναισθητικού, ώστε να ελέγξουμε χωρίς πόνο αν υπάρχει μηχανικό εμπόδιο στην περιστροφή. Αυτό το στοιχείο συχνά κρίνει αν η θεραπεία θα είναι συντηρητική ή χειρουργική.
Συντηρητική θεραπεία
Η συντηρητική αντιμετώπιση έχει θέση όταν το κάταγμα δεν έχει παρεκτοπιστεί και η άρθρωση είναι σταθερή. Το τυπικό παράδειγμα είναι το κάταγμα κεφαλής κερκίδας Mason I: μια ανάρτηση για λίγες ημέρες μόνο για τον πόνο και έπειτα ενεργητική κίνηση από την πρώτη εβδομάδα. Η παρατεταμένη ακινητοποίηση εδώ κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.
Κατάγματα ωλεκράνου χωρίς παρεκτόπιση, ή σε ηλικιωμένους ασθενείς με χαμηλές λειτουργικές απαιτήσεις και εύθραυστο οστό, όπως στα οστεοπορωτικά κατάγματα, μπορούν επίσης να αντιμετωπιστούν με σύντομη ακινητοποίηση και πρώιμη προστατευμένη κίνηση. Σε κάθε περίπτωση ακολουθούν επαναληπτικές ακτινογραφίες τις πρώτες εβδομάδες, για να βεβαιωθούμε ότι το κάταγμα δεν μετακινείται.
Οστεοσύνθεση αγκώνα: η χειρουργική θεραπεία
Όταν το κάταγμα είναι παρεκτοπισμένο, μπαίνει μέσα στην άρθρωση ή κάνει τον αγκώνα ασταθή, η οστεοσύνθεση αγκώνα είναι συνήθως η καλύτερη λύση. Ο στόχος είναι να ξαναστηθεί η αρθρική επιφάνεια με ακρίβεια και να σταθεροποιηθεί τόσο καλά, ώστε ο αγκώνας να αρχίσει να κινείται μέσα σε λίγες ημέρες.
Κάταγμα ωλεκράνου. Στα απλά εγκάρσια κατάγματα χρησιμοποιείται η τεχνική tension band: δύο βελόνες και ένα σύρμα σε σχήμα οκτώ, που μετατρέπουν τη δύναμη του τρικεφάλου σε συμπίεση πάνω στο κάταγμα. Στα λοξά, στα πολυτεμαχιακά και σε αυτά που επεκτείνονται προς την κορωνοειδή απόφυση προτιμάται ανατομική πλάκα με βίδες, που δίνει μεγαλύτερη σταθερότητα.
Κάταγμα κεφαλής κερκίδας. Στα Mason II τα κομμάτια ανατάσσονται και σταθεροποιούνται με μικρές βίδες, ή με μικρή πλάκα όταν το κάταγμα επεκτείνεται στον αυχένα. Στα Mason III, όταν η κεφαλή μπορεί να ανασυνταχθεί αξιόπιστα, γίνεται οστεοσύνθεση. Όταν είναι θρυμματισμένη σε πολλά κομμάτια, ιδίως αν συνυπάρχει εξάρθρημα ή κάκωση συνδέσμων, τοποθετείται μεταλλική πρόθεση κεφαλής κερκίδας, που αποκαθιστά τη σταθερότητα του αγκώνα. Η απλή αφαίρεση της κεφαλής χωρίς αντικατάσταση δεν ενδείκνυται σε ασταθή αγκώνα.
Η επέμβαση γίνεται συνήθως με αναισθησία στελέχους (block του βραχιονίου πλέγματος), συχνά σε συνδυασμό με ελαφριά μέθη ή γενική αναισθησία. Διαρκεί συνήθως 1 έως 2 ώρες, ανάλογα με την πολυπλοκότητα, και η νοσηλεία είναι συνήθως μία ημέρα.
Αποκατάσταση: γιατί η πρώιμη κίνηση είναι κρίσιμη
Ο αγκώνας είναι η άρθρωση με τη μεγαλύτερη τάση για δυσκαμψία μετά από κάκωση. Ο αρθρικός θύλακος είναι λεπτός και αντιδρά στον τραυματισμό με ίνωση, ενώ η αιμάρθρωση και το οίδημα «κολλάνε» τους ιστούς γύρω από την άρθρωση. Αν ο αγκώνας μείνει ακίνητος για αρκετές εβδομάδες, η απώλεια της τελικής έκτασης μπορεί να γίνει μόνιμη. Για τις περισσότερες καθημερινές δραστηριότητες χρειάζεται εύρος κάμψης περίπου από 30 έως 130 μοίρες και περίπου 50 μοίρες περιστροφής προς κάθε πλευρά, οπότε ακόμη και μικρές απώλειες γίνονται αισθητές.
Γι’ αυτό η σταθερή οστεοσύνθεση δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι αυτό που μας επιτρέπει να ξεκινήσουμε κίνηση νωρίς. Ένα ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα μετά από χειρουργείο:
- Ημέρες 2-7: αφαίρεση του νάρθηκα, ενεργητικές ασκήσεις κάμψης-έκτασης και περιστροφής με καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή, πάγος και ανύψωση για το οίδημα.
- Εβδομάδες 2-6: προοδευτική αύξηση του εύρους κίνησης, χρήση του χεριού σε ελαφριές καθημερινές δουλειές, χωρίς βάρη και χωρίς στήριξη σώματος στο χέρι.
- Εβδομάδες 6-12: μετά την ακτινολογική πώρωση, ενδυνάμωση και σταδιακή επαναφορά του φορτίου.
Στην εργασία γραφείου οι περισσότεροι επιστρέφουν σε 2 έως 3 εβδομάδες. Την οδήγηση την ξεκινάτε όταν μπορείτε να κρατήσετε σταθερά το τιμόνι και να αντιδράσετε με ασφάλεια, συνήθως σε 4 έως 6 εβδομάδες. Η βαριά χειρωνακτική εργασία και τα αθλήματα με επαφή ή στήριξη στα χέρια απαιτούν συνήθως 3 έως 4 μήνες. Η τελική έκταση βελτιώνεται για αρκετούς μήνες, οπότε η συνέπεια στις ασκήσεις μετράει.
Επιπλοκές και κίνδυνοι
Η συχνότερη επιπλοκή είναι η δυσκαμψία, με απώλεια των τελευταίων μοιρών έκτασης, που συνήθως δεν επηρεάζει ουσιαστικά την καθημερινότητα. Μια ιδιαίτερη επιπλοκή του αγκώνα είναι η ετερότοπη οστεοποίηση: σχηματισμός οστού μέσα στους μαλακούς ιστούς γύρω από την άρθρωση, που μπορεί να περιορίσει σημαντικά την κίνηση. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στα κατάγματα με εξάρθρημα, στις συνοδές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και όταν το χειρουργείο καθυστερεί. Σε ασθενείς υψηλού κινδύνου μπορεί να δοθεί προληπτική αγωγή. Όταν η οστεοποίηση ωριμάσει και περιορίζει τη λειτουργία, αφαιρείται χειρουργικά.
Άλλοι πιθανοί κίνδυνοι είναι ο ερεθισμός του ωλένιου νεύρου, η λοίμωξη, η καθυστερημένη πώρωση, η μετατραυματική αρθρίτιδα και ο ερεθισμός από τα υλικά. Ειδικά μετά από tension band, τα σύρματα συχνά ενοχλούν κάτω από το δέρμα και αφαιρούνται μετά την πώρωση με μια σύντομη επέμβαση.
Κόστος
Το κόστος της αντιμετώπισης ενός κατάγματος αγκώνα δεν είναι ενιαίο. Εξαρτάται από το αν η θεραπεία θα είναι συντηρητική ή χειρουργική, από τον τύπο του κατάγματος και τα υλικά που θα χρειαστούν (βελόνες, πλάκα, πρόθεση κεφαλής κερκίδας), από την κλινική και τη διάρκεια νοσηλείας, από την ασφαλιστική σας κάλυψη και από τον αριθμό των συνεδριών φυσικοθεραπείας. Η εκτίμηση γίνεται εξατομικευμένα στο ιατρείο, αφού δούμε την κλινική εικόνα και τις απεικονιστικές εξετάσεις.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Πόσο καιρό χρειάζεται για να κολλήσει ένα κάταγμα αγκώνα;
Το οστό πωρώνεται συνήθως σε 6 έως 8 εβδομάδες. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο αγκώνας μένει ακίνητος τόσο καιρό: μετά από σταθερή οστεοσύνθεση η κίνηση ξεκινά μέσα στην πρώτη εβδομάδα. Η πλήρης επαναφορά της δύναμης και της τελικής έκτασης μπορεί να χρειαστεί 3 έως 6 μήνες.
Θα μπορέσω να τεντώσω ξανά πλήρως το χέρι μου;
Οι περισσότεροι ασθενείς αποκτούν λειτουργικό εύρος κίνησης. Μια μικρή απώλεια στις τελευταίες μοίρες έκτασης είναι συχνή μετά από κάταγμα αγκώνα, αλλά σπάνια επηρεάζει την καθημερινότητα. Ο σημαντικότερος παράγοντας που μπορείτε να επηρεάσετε εσείς είναι η τακτική εκτέλεση των ασκήσεων τις πρώτες εβδομάδες.
Πονάει η φυσικοθεραπεία μετά το χειρουργείο;
Αναμένεται μια ενόχληση και αίσθημα τάνυσης, όχι όμως έντονος πόνος. Οι ασκήσεις γίνονται κυρίως ενεργητικά, δηλαδή τις ελέγχετε εσείς, και όχι με βίαιες παθητικές τεντώσεις, που μπορεί να ερεθίσουν την άρθρωση. Παίρνοντας αναλγητικό πριν από τη συνεδρία, οι ασκήσεις γίνονται πιο άνετα.
Πρέπει να αφαιρεθούν τα μεταλλικά υλικά;
Όχι απαραίτητα. Οι πλάκες και οι βίδες μένουν συνήθως μόνιμα, εκτός αν ενοχλούν. Στο ωλέκρανο, επειδή το δέρμα είναι λεπτό, τα σύρματα και μερικές φορές η πλάκα αφαιρούνται αρκετά συχνά, αφού πωρωθεί το κάταγμα, συνήθως μετά από 6 έως 12 μήνες.
Πότε μπορώ να οδηγήσω;
Όταν δεν φοράτε πια νάρθηκα, μπορείτε να κρατήσετε το τιμόνι με δύναμη και να κάνετε απότομη κίνηση χωρίς πόνο. Για τους περισσότερους αυτό συμβαίνει σε 4 έως 6 εβδομάδες. Δεν συνιστάται να οδηγείτε όσο παίρνετε ισχυρά παυσίπονα ή αν δεν νιώθετε ασφαλείς.
Το παιδί μου έσπασε τον αγκώνα. Θα μείνει κάποιο πρόβλημα;
Τα περισσότερα παιδιά ανακτούν πλήρη κίνηση, γιατί τα οστά τους πωρώνονται γρήγορα και η δυσκαμψία είναι σπάνια. Σημασία έχει η σωστή αρχική ανάταξη, ώστε να μη μείνει απόκλιση στον άξονα του χεριού. Μετά την αφαίρεση του γύψου η κίνηση επανέρχεται συνήθως μόνη της μέσα από το παιχνίδι.
